Yapay zekâ ile üretim planlama: siparişten uygulanabilir haftalık plana.

Sipariş listesi henüz üretim planı değildir

Satışın gönderdiği listede miktarlar ve teslim tarihleri vardır. Depo, bir malzemenin salı geleceğini söyler. Üretim, aynı makineye iki işin yazıldığını fark eder. Bu bilgiler ayrı kaldığında yapay zekânın düzgün biçimlendirdiği bir tablo bile sahada uygulanamaz. Üretim planlama; neyin, hangi kaynakta, hangi sırayla ve ne zaman yapılacağını belirler. Kullanılabilir bir plan, eksik malzemeyi ve onay bekleyen işi de açıkça gösterir.

Bu rehberde altı siparişten küçük bir haftalık plan oluşturacağız. İş merkezi, işlemi yapan makine veya ekip; rota, ürünün izleyeceği işlem sırası; termin ise kabul edilen teslim tarihi ve saatidir. Örnek, siparişin son testinin bittiği anda üretimden teslim edilebilir olduğunu varsayar. Sevkiyat süresi ayrıca gerekseydi termin geriye doğru buna göre düzenlenirdi. Bütün kayıtlar ve tamamlanmış çıktı sentetiktir; herhangi bir planlama yazılımının ölçülmüş performansı değildir.

Ana planlama, malzeme ve kapasite ihtiyacını talep ile birlikte ele alır. Microsoft’un açıklaması bu ilişkiyi kurar. Burada aynı ilişkiyi küçük bir çalışma tablosuyla göstereceğiz; örneği uygulamak için belirli bir ERP kullanmanız gerekmez.Kaynak: Microsoft Learn — Master planning

Altı siparişin başlangıç koşullarını belirleyin

Pzt pazartesiyi, Sal salıyı, Çar çarşambayı, Per perşembeyi, Cum cumayı gösterir. Malzeme hazır zamanı, o siparişin bütün gerekli girdilerinin depoda bulunup kullanıma serbest bırakıldığı andır. Satın alma siparişinin açıldığı tarih değildir. S2 pazartesi 09.00’dan, S4 salı 09.00’dan, S6 cuma 08.00’den önce başlayamaz. Beklenen geliş tarihi kesinleşmemişse bunu hazır bilgisi gibi sunmak yerine ayrı bir teyit alanında tutun.

Her sipariş tek parti olarak işlenecek. A partisi 20, B partisi 15 adettir; parti bölünmeyecek. Bir sonraki merkeze aktarım, önceki merkezde bütün parti bittikten sonra yapılacak. Taşıma zamanı bu öğretim örneğinde sıfır kabul edilmiştir. Başlangıç stoku, devreden yarı mamul ve yeniden işleme yoktur. Bu varsayımlardan biri gerçek işinizde farklıysa önce girdi dosyasını değiştirin. AI’ın görünmeyen stok veya ara transfer yaratması planı geçerli kılmaz.

İşlem süreleri ile çalışma takvimini birlikte verin

Bütün siparişler K → M → T sırasını izliyor. Her işlemde 15 dakika hazırlık bulunuyor ve bu süre tabloda zaten dahil. İşlem sürelerini sipariş miktarıyla tekrar çarpmayın; bunlar adet başına değil, belirtilen partinin tamamı içindir. Bu vaka önceki kapasite makalesinin ürünlerinden farklıdır. Aynı harfler burada yalnız aile adlarını gösterir; iki dosyanın sürelerini birbirine karıştırmamak için çalışma başlığı ve sürümü saklanmalıdır.

Her merkez pazartesiden cumaya 08.00–12.00 ve 13.00–17.00 arasında çalışır. Günlük kullanılabilir süre 480, haftalık süre 2.400 dakikadır. Her merkezin kendi uygun operatörü vardır; paylaşılan çalışan kısıtı yoktur. Bir merkez aynı anda yalnız bir parti işler. Planlanan işlemler öğle arasına bölünmez; uygun bir zaman aralığına bütünüyle yerleştirilir. Bu küçük başlangıç planında arıza ve bakım kesintisi bulunmuyor. Sonraki makale gerçekleşen bir kesintinin etkisini ayrıca ele alıyor.

İş çizelgelemede kaynakların uygunluğu ve işlerin birbirini izleme koşulları önemlidir. Microsoft’un iş çizelgeleme belgesi, sonlu kapasitede aynı kaynağa çakışan işler verilmemesi ve malzeme koşullarının dikkate alınmasını açıklar. Aşağıdaki plan bu fikirleri elle kontrol edilebilir aralıklarla uygular.Kaynak: Microsoft Learn — Job scheduling

Tamamlanmış çizelgeyi satır satır okuyun

S1’in kesimi pazartesi 09.00’da biter; montaj aynı anda başlar. S2’nin malzemesi tam o saatte hazır olduğu için kesime alınabilir. S2 kesimi 10.30’da bittiğinde S1 montajı da biter ve M serbest kalır. Böylece iki farklı merkezde işler paralel ilerlerken aynı merkezde çakışma oluşmaz. S2 testi 12.00’de, yani hem termininde hem öğle arasının başlangıcında tamamlanır. Bir aralığın bitişi diğerinin başlangıcına eşit olabilir.

Salı günü aynı sıra S3 ve S4 için uygulanır. S4, 14.00 terminine karşı 12.00’de tamamlanır. Çarşamba S5’in testi 11.00’de biter. S6’nın malzemesi cuma hazır olduğundan perşembedeki boş kapasiteye rağmen bu sipariş öne alınmaz; cuma 11.00’de tamamlanır. Bu planın mümkün olan en iyi plan olduğu ileri sürülmüyor. Verilen koşulları sağlayan, anlaşılır bir aday plan elde ediyoruz.

Toplam 1.080 dakika bütün işlerin takvimde bitme süresi değildir. Kaynaklar paralel çalışır ve S6 cuma malzemesini bekler. Üç merkezin haftalık toplam kapasitesi 7.200 dakika olsa da bu sayıya bakarak teslim tarihi seçilmez. Küçük veri kümesi, yüksek doluluk hedefi göstermek için değil, malzeme ve işlem sırasını görünür kılmak için hazırlanmıştır. Kapasite kontrolü ile çizelge kontrolünün ayrı tutulması bu farkı yakalar.

Bekleyen işi ve onayı planın parçası yapın

V1 haftalık planında altı sipariş malzeme ve kaynak koşulları altında termininde tamamlanıyor. Depo hazır olma kayıtlarını, üretim operatör ve makine uygunluğunu, planlama sipariş tarihlerini teyit edecek. Bu üç kontrol tamamlandığında ilgili işler serbest bırakılacak. Yeni olay geldiğinde V1 silinmeden değişiklik kaydı açılacak.

Tablodaki tarihler sentetik örnekte doğru kabul edildiği için çizelge hesaplanabiliyor. Gerçek uygulamada planın matematiksel uygunluğu ile girdinin teyidi ayrı kontrollerdir. Bir satır hâlâ teyit bekliyorsa görünür biçimde beklemeye alınır. Eksik bilgi bütün dosyayı çöpe atmayı gerektirmez; hangi işin hangi nedenle başlatılamadığı belirlenir. Böylece ekipler yalnız ‘plan hazır’ mesajını değil, kendi sorumluluklarını da görür.

Taslağı ürettirin, kısıtları tek tek doğrulayın

Altı sipariş tablosu, K→M→T rotası, hazırlık dahil parti süreleri ve 08.00–12.00 / 13.00–17.00 çalışma takvimini kullan. Her siparişi malzemesi hazır olduktan sonra başlat. Parti bölme; bir sonraki işleme önceki tamamlanmadan geçme. Aynı merkezde çakışma oluşturma ve öğle arasına işlem koyma. Önce eksik veya çelişkili girdileri listele. Ardından başlangıç/bitiş çizelgesi, termin kontrolü ve sorumlu onay tablosu üret. Eksik bilgi uydurma; en iyi plan bulunduğunu iddia etme.

• Her sipariş üç işlemde de tam bir kez yer alıyor mu?
• Aralık uzunlukları hazırlık dahil sürelerle aynı mı?
• Başlangıçlar malzeme zamanı ve önceki işlem bitişinden sonra mı?
• Aynı kaynağın aralıkları ve kapalı saatler çakışıyor mu?
• Her son test bitişi kendi terminiyle karşılaştırılmış mı?

Alıştırma: S6 malzemesi cuma 08.00 yerine 10.00’da hazır olsun. Diğer koşullar korunsun. Cevap anahtarı: K 10.00–11.30 olur. M’nin 60 dakikası öğle arasından önce sığmadığı için M 13.00–14.00, T 14.00–14.30 olur. Sipariş, 12.00 terminine göre 150 takvim dakikası gecikir. Haftalık kapasite hâlâ yeterlidir. Malzeme zamanını değiştirdikten sonra yalnız başlangıç hücresini düzeltmek, sonraki işlemleri doğru hâle getirmez.

İlk kullanımda aynı kontrol listesini AI’dan bağımsız bir kişi veya hesap tablosu uygulasın. Hataları ‘model yanlış yaptı’ diye tek başlıkta toplamak yerine eksik girdi, birim hatası, sıra ihlali ve takvim ihlali olarak kaydedin. Sonraki denemede görev şablonunu bu bulgularla iyileştirin. Kullanılabilir çıktı, yalnız seçilmiş bir sıra değil; hangi koşullarda geçerli olduğu anlaşılabilen ve yeni olayda yeniden kontrol edilebilen bir plandır.