Üretim planı değiştiğinde: yapay zekâ ile acil sipariş ve makine arızasını değerlendirmek.

Yeni planı hangi andan itibaren değiştirebilirsiniz?

Salı sabahı iki farklı haber gelebilir: Satış acil bir sipariş getirir veya montaj makinesi durur. Yapay zekâdan bütün haftayı yeniden sıralamasını istemek kolaydır. Ancak model pazartesi tamamlanan işleri çarşambaya taşıyorsa kullanışlı bir plan üretmemiştir. Yeniden planlama, gerçekleşmiş kayıtları koruyarak bundan sonra yapılabilecekleri değerlendirmektir. İlk adım olayın saatiyle birlikte planın hangi sürümünün geçerli olduğunu kaydetmektir.

Bu yazıda haftalık üretim planlama rehberindeki altı siparişi kullanıyoruz. Kontrol anı salı 10.00’dır. Acil sipariş ile arıza birbirinden bağımsız iki senaryodur; aynı haftada birlikte yaşanmış sayılmaz. Sayılar, olaylar ve çıktılar sentetik eğitim tasarımıdır. Bir yapay zekâ hizmeti çalıştırılarak ölçülmüş performans sunulmuyor. AI’ın görevi değişen girdileri ayırmak, seçenek taslağı hazırlamak ve teslim etkisini açıklamaktır.

Başlangıç planını ve gerçekleşen işleri saklayın

A ailesinin 20 adetlik partisi K/M/T’de 60/90/30, B ailesinin 15 adetlik partisi 90/60/30 dakika sürer. Her süre 15 dakika hazırlığı içerir. Rota K → M → T’dir; her parti önceki işlemi tamamen bitirmeden sonraki işleme geçmez. Her merkez ayrı operatörle 08.00–12.00 ve 13.00–17.00 çalışır. Taşıma süresi sıfırdır. Planlı işler öğle arasına bölünmez; bir kaynak aynı anda bir iş yapar. Bu kurallar bütün seçeneklerde korunur.

Salı 10.00’da S1 ve S2 tamamlanmıştır. S3’ün kesimi bitmiş, montajı 09.00’da başlamıştır. S4’ün kesimi 09.00’da başlamış ve 10.30’da bitecektir. Acil sipariş senaryosunda bu iki başlamış işlem durdurulmaz. Arıza senaryosunda ise yalnız arızanın gerçekten kestiği işlem bölünebilir. Henüz gerçekleşmemiş bir bitişi ‘tamamlandı’ diye kaydetmeyin; gerçekleşme ve tahmin alanları ayrı kalmalıdır.

Senaryo A: acil siparişin bedeli hangi işin tarihinde görülüyor?

U adlı 10 adetlik acil sipariş salı 10.00’da malzemesi hazır olarak geliyor. Termin salı 14.00. Hazırlık dahil K/M/T süreleri 30/60/30 dakika. Mevcut altı siparişin miktarları ve terminleri değişmiyor. U için uygun kaynaklar yine K, M ve T. S4’ün başlamış kesimini bitirip U’yu K’de 10.30–11.00 arasına yerleştirebiliriz. S3’ün montajı 10.30’da biter; U ise 11.00’den önce montaja hazır değildir.

VA seçeneğinde M, 10.30–11.00 arasında boş bekler; U 11.00–12.00 arasında monte edilir. U’nun testi öğle arasından sonra 13.00–13.30’da yapılır. S4 montajı 13.00–14.00’a, testi 14.00–14.30’a kayar. U terminini karşılar; S4 kendi 14.00 terminine göre 30 dakika gecikir. Görünürdeki yarım saatlik boşluğu doldurmak için başlamış başka işi bölmek bu örneğin kurallarına aykırıdır.

Alternatif olarak S4’ün eski montaj sırası korunursa 10.30–11.30 montaj ve 11.30–12.00 test değişmez. U’nun 60 dakikalık montajı 11.30 ile 12.00 arasına sığmaz; 13.00–14.00’a, testi 14.00–14.30’a kalır. Bu kez geciken iş U olur. İki aday farklı müşteriyi etkiler. AI müşteri önemini uydurarak karar vermez; satış ve planlama sorumluları teslim değişikliğinin kabulünü değerlendirmelidir.

Acil U için verilen koşullarla 13.30 bitişi mümkün görünüyor; bunun karşılığında S4 14.30’a kayıyor ve 30 dakika gecikiyor. Diğer işler değişmiyor. S4 müşterisi için yeni teslim teyidi alınmadan VA onaylı plan sayılmayacak. Teyit alınamazsa eski sıra korunarak U için 14.30 seçeneği görüşülecek.

Senaryo B: arızada geçen takvim süresi ile kayıp çalışma süresini ayırın

Bu senaryoda U yoktur; yeniden V1’den başlanır. M, salı 10.00’da durur ve 14.00’te kullanıma döner. K ve T etkilenmez. Dört saatlik takvim aralığının 12.00–13.00 bölümü zaten öğle arasıdır. Bu nedenle kayıp kullanılabilir çalışma süresi 180 dakikadır, 240 değil. Bakımın verdiği 14.00 dönüş zamanı bu örnekte teyitli bir girdidir; yalnız tahmin olsaydı plan koşullu olarak etiketlenirdi.

S3 montajı 09.00–10.00 arasında 60 dakika ilerlemiştir. Bunun 15 dakikası hazırlık, 45 dakikası işlemdir. Toplam 90 dakikalık işin 30 dakikası kalır. Örnekte üretim ve kalite sorumluları yarı mamulün korunabildiğini, yeniden hazırlık ve yeniden işleme gerekmediğini teyit etmiştir. Böylece S3, 14.00–14.30 arasında kaldığı yerden tamamlanır. Gerçek bir arızada bu varsayım teyitsiz kullanılamaz; arıza türünden hareketle sağlam ürün sonucu uydurulmaz.

S3 testi 14.30–15.00, S4 montajı 14.30–15.30 ve testi 15.30–16.00 olur. S3’ün eski bitişi 11.00, yeni bitişi 15.00’dır: plan değişimi dört saattir. Ancak termin 12.00 olduğu için teslim gecikmesi üç saattir. Bu iki farkı aynı sütunda göstermeyin. S4’ün eski bitişi 12.00’den 16.00’ya kayar; 14.00 terminine göre iki saat gecikir. S1, S2, S5 ve S6’nın aralıkları korunur.

İş çizelgelemenin kaynak ve sıra kontrolleri değişen plan için yeniden uygulanır. Microsoft’un belgelediği kaynak çakışması kontrolü burada da geçerlidir; arızadan dönüş, kalan iş ve onay koşulları ise bu sentetik vakaya özel girdilerdir. Haftalık toplam boşluk, salı öğlenki teslim gecikmesini ortadan kaldırmaz.Kaynak: Microsoft Learn — Job scheduling

Yeni çizelgenin yanına değişiklik kaydı koyun

Yeni sürümü paylaşırken eski dosyanın üzerine yazmayın. Olay saati, dayanak kayıt, karar sahibi ve yürürlüğe giren sürüm birlikte saklansın. Atölye eski iş listesini kullanırken satışın yeni tarihi görmesi iki farklı plan yaratır. Değişiklik onayı tamamlandığında etkilenen iş emirlerinin aynı sürümü kullandığını kontrol edin. Sadece etkilenmeyen işlerin de neden değişmediğini göstermek gereksiz yeniden planlamayı azaltır.

V1 planını ve salı 10.00 gerçekleşme kesimini kullan. Tamamlanan işleri taşıma. Başlamış işleri acil sipariş için kesme. VA’da yalnız U’yu ekle; VB’de U olmadan yalnız M arızasını uygula. VB’de S3’ün 60 dakikası gerçekleşti, 30 dakikası kaldı; yeniden hazırlık gerekmediği teyitli. Malzeme, rota ve çalışma takvimini koru. Her seçenek için eski/yeni aralıklar, termin gecikmeleri, çakışma kontrolü ve onay sahiplerini yaz. Plan değişimi ile teslim gecikmesini ayrı göster.

Bir saatlik değişikliğin zincirini sınayın

• VA ve VB birbirinden bağımsız mı hesaplandı?
• Kontrol anından önceki gerçekleşmeler aynı mı?
• Arıza ve öğle arası birlikte iki kez sayılmış mı?
• Kalan süre, tamamlanan kısmın üzerine yeniden eklenmiş mi?
• Her değişiklikte sonraki işlem ve teslim tarihi yeniden kontrol edilmiş mi?

Alıştırma: VB’de M’nin dönüşü 14.00 yerine 15.00 olsun. Ek hazırlık yine gerekmiyor. Cevap anahtarı: S3 montajı 15.00–15.30, testi 15.30–16.00 olur; 12.00 terminine göre 240 dakika gecikir. S4 montajı 15.30–16.30, testi 16.30–17.00 olur; 14.00 terminine göre 180 dakika gecikir. İki iş de çalışma takvimine sığar fakat teslim koşulları sağlanmaz. Karar kaydı yeni dönüş teyidi ve iki teslim görüşmesiyle güncellenmelidir.