Yapay zekânın metninde büyük yazı gerçekten başlık mı?

Metnin yapısı yazı boyutundan önce gelir

Bir kulüp bülteni hazırladınız. Yapay zekâ başlıkları kısalttı, bazılarını kalınlaştırdı ve büyük puntolar önerdi. Sayfa ilk bakışta düzenli görünüyor; ancak başlık listesini tek başına açtığınızda çizim atölyesi okuma buluşmasının alt konusu gibi duruyor. Görsel düzen ile içerik ilişkisi birbirinden ayrıldığında okur metnin hangi bölümünde olduğunu anlamakta zorlanabilir.

Başlık düzeyi, bölümün diğer bölümlerle ilişkisini taşır. W3C WAI rehberi, başlıkların sayfa organizasyonunu anlatabildiğini ve yardımcı teknolojiler dahil gezinme araçlarınca kullanılabildiğini açıklar. Yalnızca kalın bir paragraf yazmak, başlık anlamını otomatik kazandırmaz. Aşağıdaki çalışma, görsel tasarım yapmadan önce metnin başlık iskeletini denetlemek için hazırlanmıştır.Kaynak: W3C WAI — Headings

Örneğimiz yedi başlıklı sentetik bir bültendir. Gerçek bir belge dosyası düzenlenmez veya ekran okuyucu testi yapılmış gibi sunulmaz. Çıktı, bir editöre ya da yayın aracına uygulanabilecek açık bir başlık tablosudur. Uygulama sonrasında anlamlı başlık öğelerinin gerçekten kullanıldığını ayrıca denetlemek gerekir; taslağın doğru olması son ürünün doğru uygulandığına tek başına kanıt değildir.

Yedi başlığın hangi bölüme ait olduğunu yazın

Okuma buluşması ile çizim atölyesi aynı düzeydedir; ikisi de etkinliktir. Kayıt yolu bu etkinliklerden birinin ayrıntısı değil, genel katılım bilgilerinin alt konusudur. İletişim ise bu örnekte ayrı bir ana bölümdür. Bu ilişkiler yazı boyutuna, başlığın uzunluğuna veya sayfadaki boşluğa göre belirlenmez; içeriğin ne anlattığına dayanır.

Burada tek bir yazı başlığı için H1, ana bölümler için H2 ve alt konular için H3 kullanacağız. Bu, örneğin açık içerik planıdır. Daha karmaşık bir sayfanın gezinme alanları veya sabit yan bölümleri ayrıca değerlendirilir. Her siteyi yalnızca bu yedi satırla erişilebilir ilan eden genel bir sertifika veya uygunluk sonucu çıkarılamaz.

H1 — Kulüp bülteni
H3 — Bu ayın etkinlikleri
H2 — Okuma buluşması
H3 — Çizim atölyesi
H2 — Katılım bilgileri
H4 — Kayıt yolu
H3 — İletişim

Bu listede iki kez alt düzeye inerken bir basamak atlanır: ana başlıktan etkinliklere ve katılım bilgilerinden kayıt yoluna. Ayrıca okuma buluşması ana bölüme yükseltilmiş, çizim atölyesi onun altında kalmıştır. İletişim de katılım bölümünün alt konusu gibi görünür. Aynı yedi metin bulunmasına rağmen ilişkiler kaynak planıyla eşleşmez.

Başlık metnini koruyup ilişkileri düzeltin

WAI, alt bölüme geçerken başlık düzeyi atlamasından mümkün olduğunca kaçınmayı önerir. Bir alt bölümü kapatıp yeni ana bölüme dönerken ise daha üst düzeye dönmek normaldir. Bu yüzden H3’ten H2’ye geçişi otomatik hata saymayın. Bizim örneğimizde çizim atölyesinden katılım bilgilerine geçiş tam olarak böyle bir bölüm kapanışıdır.Kaynak: W3C WAI — Headings

B4’ün düzeyi H3 olarak kalır, fakat doğru ebeveyni değişir. Bunun nedeni B3’ün H2’den H3’e düzeltilmesidir. Yalnızca değişen satırların sayısını kontrol etmek bu ilişki düzeltmesini açıklamaz. Başlıkları sırayla okuyup her birinin hangi üst bölüme bağlandığını izlemek gerekir. B3 ve B4 artık B2 altında iki kardeş bölüm oluşturur.

B1–B7 içerik planını kullan. Başlıkların metnini ve sırasını koru; düzeyleri içerik ilişkisine göre düzelt. Tek ana yazı başlığı H1, ana bölümler H2, alt konular H3 olsun. Yazı boyutunu düzey gerekçesi yapma. Çıktı: eski/yeni düzey, üst başlık kodu ve yalnızca başlıklardan oluşan son iskelet. Kontrol: yedi kod birer kez bulunmalı; B3/B4 kardeş olmalı, B6 B5 altında kalmalı. Uygulanmış erişilebilirlik testi iddia etme.

H1 — Kulüp bülteni
  H2 — Bu ayın etkinlikleri
    H3 — Okuma buluşması
    H3 — Çizim atölyesi
  H2 — Katılım bilgileri
    H3 — Kayıt yolu
  H2 — İletişim

Bu çıktıyı yalnızca girintili metin olarak yayımlamakla uygulama bitmez. Web aracında gerçek başlık öğelerini, belge düzenleyicisinde uygun başlık stillerini kullanın. Sonra aracın belge anahattını veya başlık listesini inceleyin. Görsel olarak büyük duran bir satır listede yoksa o satırın anlamlı başlık olarak işaretlenip işaretlenmediğini kontrol edin.

Paragrafları okumadan gezinme denemesi yapın

İlk denemede içerik paragraflarını kapatıp yalnızca son iskelete bakın. Kayıt bilgisini hangi başlık altında arayacağınızı, çizim atölyesinin hangi etkinlik grubunda olduğunu ve iletişime nasıl ulaşacağınızı söyleyin. Yanıt vermek için tüm metni okumak gerekiyorsa başlıkların adları veya ilişkileri henüz yeterince açık olmayabilir. Bu deneme içerik incelemesidir; gerçek kullanıcı testinin yerine geçmez.

• Yedi kaynak başlığın her biri son listede tam bir kez bulunuyor mu?
• Etkinliklerin iki alt başlığı aynı düzeyde ve aynı üst bölüm altında mı?
• Yeni ana bölüme dönülen yerde önceki alt bölüm gerçekten kapanıyor mu?
• Yayınlanan çıktının başlık listesi taslakla eşleşiyor mu; yalnızca görünüm mü değiştirilmiş?

Küçük alıştırma: “Fotoğraf yürüyüşü” adlı üçüncü bir etkinlik ekleyin. Kaynak planına B8 koduyla B2’nin alt konusu olarak yazıldıysa H3 olmalı ve etkinlikler bitmeden yerleştirilmelidir. En sona H3 olarak eklemek onu İletişim bölümünün altına taşıyabilir. Doğru düzey tek başına yeterli değildir; başlığın yer aldığı sıra da ilişkisini belirler.

Düzeltme kaydınızı içerik planı, başlık tablosu ve uygulama sonrası gözlemle kapatın. Metin değiştiğinde eski hiyerarşiyi otomatik korumak yerine bölüm ilişkilerini yeniden okuyun. Yapay zekâ yeni başlıklar üretebilir; sizin denetleyebileceğiniz tamamlanmış çıktı, okurun yalnızca başlıklar üzerinden bile tutarlı biçimde ilerleyebildiği bir yapı olmalıdır.