Yapay zekânın yazdığı Excel formülünü sınır değerlerle test etmek.

Hücrede hata kodu yok; karar yine de yanlış olabilir

Yapay zekânın verdiği formülü yapıştırdınız ve hücrede ‘Hazır’ yazdı. Excel formülü kabul ettiği için sorunun çözüldüğünü düşünebilirsiniz. Oysa sözdizimi geçerli bir formül yanlış koşulları birleştirebilir. Özellikle örneklerin tamamı uygun satırlardan oluşuyorsa, bir koşulu eksik olan kayıtların da yanlışlıkla hazır sayıldığını göremezsiniz.

Bu çalışmada bir atölye hazırlık listesini sınıflandıracağız. Karar eğitim amacıyla tasarlanmıştır; gerçek bir personel veya operasyon değerlendirmesi değildir. Formülü üretmeden önce doğru cevapları elle yazacağız. Böylece yapay zekâ hem formülü hem başarı ölçütünü tek başına belirlemeyecek. Sonuçları bildiğiniz küçük bir tablo, uzun formül açıklamasından daha doğrudan bir kontrol sağlar.

Microsoft’un Excel açıklamasında AND bütün koşullar doğru olduğunda, OR koşullardan en az biri doğru olduğunda doğru sonuç verir. IF ise koşula göre iki sonuçtan birini seçer. Burada bu işlevleri iki ayrı amaçla kullanacağız: herhangi bir eksik giriş varsa ‘Eksik’, üç hazırlık koşulu birlikte sağlanıyorsa ‘Hazır’ sonucu üretmek.Kaynak: Microsoft Excel — IF ile AND, OR ve NOT kullanımı

Formülden önce kuralı yazın

1. B sütunu hazırlık puanıdır; boş değilse sayısal değer olmalıdır.
2. C sütunu malzeme durumudur; seçenekler Tam ve Eksik olarak önceden tanımlanır.
3. D sütunu onay durumudur; seçenekler Onaylı ve Bekliyor olarak önceden tanımlanır.
4. B, C veya D hücrelerinden herhangi biri boşsa sonuç Eksik olur.
5. Eksik giriş yoksa B en az 8, C Tam ve D Onaylı olduğunda sonuç Hazır olur; diğer durumlarda Beklet yazılır.

İki farklı eksiklik kavramına dikkat edin. C hücresinde ‘Eksik’ yazması, malzeme durumunun bilindiğini ve uygun olmadığını söyler; bu durumda sonuç ‘Beklet’ olur. C hücresinin boş olması ise girişin tamamlanmadığını gösterir ve sonuç ‘Eksik’ olur. Bu ayrımı istemde belirtmezseniz model iki durumu aynı etikete indirebilir.

Bu formül veri temizleme işlemi yapmaz. B’de metin olarak saklanan sayı, C’de sonda boşluk veya onay durumunda farklı yazım varsa önce girişleri standartlaştırın. Boş hücre ve formülün döndürdüğü boş metin bu örnekte eksik giriş sayılır; içinde yalnızca boşluk bulunan hücre aynı şey değildir. Sayı türü kontrolünü yapmadan eşik karşılaştırmasına güvenmeyin.

Uygun örneğin yanına sınır ve karşı örnek koyun

Tablodaki ‘Boş bırakın’ hücrelerine bu metni yazmayın; Excel’de gerçekten boş hücre bırakın. Beklenen sonuçları F sütununa sabit değer olarak girebilirsiniz. E sütunu formül çıktısı için ayrılır. Böylece karşılaştırma, formül değiştiğinde onunla birlikte değişen başka bir hesaplama tarafından belirlenmez. Örnekte beklenen etiketler yazılı kurala göre elle hazırlanmıştır.

7 ve 8 puanlık satırlar ‘en az’ koşulunun sınırını kontrol eder. 9 puanlık iki olumsuz satır, yüksek puanın tek başına yeterli olmadığını gösterir. Son satır bütün koşulların sağlandığı temel örnektir. Boş hücre satırları ise karar sırasını sınar: önce eksik girdi kontrol edilmeli, sonra uygunluk değerlendirilmelidir.

İstemi yazın ve üretilen mantığı inceleyin

Yukarıdaki sentetik kural için E2'ye yazılıp aşağı kopyalanacak Excel formülü üret. İşlev adlarını İngilizce ve ayırıcıyı virgül kullanarak göster. Herhangi bir giriş boşsa Eksik döndür. Sonra en az 8 puan, Tam malzeme ve Onaylı durumunu birlikte kontrol et. Yedi test satırının beklenen etiketlerini değiştirme. Formülü ve her satır için beklediğin sonucu açıkla. B sütununun sayısal olduğunu varsay; veri türü temizliğini yaptığını iddia etme.

=IF(OR(B2="",C2="",D2=""),"Eksik",IF(AND(B2>=8,C2="Tam",D2="Onaylı"),"Hazır","Beklet"))

Dıştaki OR, üç girişten herhangi birinin boş olmasını arar. İçteki AND ise üç uygunluk koşulunun hepsini ister. İki işlevin yerini aynı mantıkla dolduramazsınız. Özellikle uygunluk bölümüne OR yazılırsa 7 puanlı satır malzemesi tam olduğu için ‘Hazır’ olabilir. Formül çalışır, fakat yazılı karar kuralını ihlal eder.

İşlev adları ve bağımsız değişken ayırıcıları Excel diline ve bölgesel ayarlara göre farklı görünebilir. Verilen gösterim İngilizce işlev adları ve virgül içindir; kendi kurulumunuzda eşdeğer ad ve ayırıcıları kullanın. Burada gerçek Excel oturumu çalıştırıldığı iddia edilmiyor. Uygulamanın son adımı, formülü kendi çalışma kopyanızda E2’ye girip E8’e kadar kopyalamak ve sabit beklenen sonuçlarla karşılaştırmaktır.

Sonuç sayısından önce yanlış satırı bulun

E2–E8: Beklet, Hazır, Beklet, Beklet, Eksik, Eksik, Hazır
Hazır: 2 kayıt
Beklet: 3 kayıt
Eksik: 2 kayıt
Kontrol toplamı: 2 + 3 + 2 = 7 kayıt

Toplamların tutması tek başına yeterli değildir; iki satırın etiketleri yer değiştirse sayılar aynı kalabilir. Her satırdaki E ve F değerini karşılaştırın. Bir uyuşmazlıkta satır numarasını, girdileri, bekleneni ve gerçekte görüneni kaydedin. Modele yalnızca ‘formül yanlış’ demek yerine bu karşı örneği verin; düzeltmeden sonra yedi satırın tamamını yeniden çalıştırın.

Küçük alıştırma: Kuralı ‘en az 8’ yerine ‘8’den büyük’ yapın. Hangi sonuç değişmelidir? Yalnızca 8 puanlı üçüncü Excel satırı Hazır’dan Beklet’e döner. Yeni toplam bir Hazır, dört Beklet ve iki Eksik olmalıdır. Başka satır değişiyorsa formül veya test girişi amaçlanandan daha geniş değiştirilmiş olabilir.

Kendi tablonuz için bu küçük kabul kümesini saklayın. Yeni bir koşul eklendiğinde yalnızca uygun bir örnek eklemeyin; o koşulun tek başına bozulduğu bir satır da oluşturun. Çıktınız artık kopyalanmış bir formülden fazlasıdır: kararın nerede geçtiğini ve nerede durduğunu gösteren, yeniden çalıştırılabilir bir kontrol tablosudur.